top of page
  • Yazarın fotoğrafıSedat Onat

Zaibatsu: Japon Sanayi Birlikteliğinin Simgesi

"The intricate links of the Zaibatsu families mirrored the interconnectedness of Japan's society and economy." - Ronald P. Dore,

Zaibatsu Nedir?

Zaibatsu, “Zai => Para” + “Batsu => Klan/Topluluk/Kabile” kelimelerinin birleşiminden oluşan “Para Topluluğu” anlamına gelir.


Zaibatsu ‘nun anlamı

Zaibatsu, genellikle bir holding etrafında örgütlenmiş, onlara bağlı bir dizi bağlantılı şirketi kontrol eden ve modern Japon endüstrisinin büyük bir kısmını elinde bulunduran Aile işletmelerine verilen genel isimdir.


Zaibatsu ‘lar, bankacılık, madencilik, imalat ve nakliye gibi birçok farklı sektörde faaliyet gösterirler.



Zaibatsu Tarihçesi (1868-1945)

Zaibatsu 'ların tarihi kökeni, Meiji Restorasyonu 'na dayanır (1868-1945). Japon iş modelinin temel taşlarından biri olan bu dönemde, Japonya hızla modernleşiyor ve sanayileşiyordu. Hükümet, ekonomik kalkınmayı teşvik etmek için birçok stratejik işbirliğine yatırım yaptı.

İmparator Meiji (1867-1912)

Sonradan özel sektöre devredilen bu endüstriler, Zaibatsu ‘ların altyapısını oluşturdu.


Bu dönemde öne çıkan 18 Zaibatsu grubundan, “Mitsui, Mitsubishi, Sumitomo ve Yasuda” grupları “Büyük 4” olarak, Zaibatsu oluşumlarının en büyükleridir.

Mitsubishi Zaibatsu Marunouchi Headquarters 1923

Diğer Zaibatsu Grupları;



Zaibatsu ‘nun Satınalma Süreçlerine Etkisi

Zaibatsu ‘lar, Japon menşeli tedarikçiler arasında etkili bir şekilde faaliyet göstermiştir. Sıkı entegre yapıları ve uluslararası pazarlara kolay erişim avantajları, hem ulusal hem de uluslararası pazarlarda maliyet avantajı elde etmelerini sağlamıştır.



Zaibatsu ‘ların Japon Ekonomisine Katkıları

  • Sanayileşme ve Modernleşme: Zaibatsu 'lar, Meiji Restorasyonu döneminde Japonya 'nın hızlı sanayileşme ve modernleşme süreçlerinin öncüleri arasındaydı. Bu süreç, ülkenin tarım odaklı bir ekonomiden sanayiye dayalı bir ekonomiye dönüşümünde kilit bir rol oynamıştır.

  • Yatırım ve Ar-Ge: Zaibatsu oluşumları, teknolojik yenilikler ve Ar-Ge yatırımlarında öncüydü. Bu, Japonya 'nın küresel bir teknoloji lideri olma yolunda ilerlemesinde önemli rol oynadı.

  • İstihdam ve Eğitim: Zaibatsu ‘lar, büyük istihdam olanakları sağlayarak ekonomik istikrara katkıda bulundular. Ayrıca, çalışanlarına eğitim ve eğitim olanakları sağlamak için kurumsal eğitim programları oluşturdular.

  • Uluslararası Ticaret ve Yatırım: Zaibatsu 'lar, Japonya 'nın uluslararası ticaret ve yatırımın önemli oyuncularıydı. Bu, Japonya ‘nın küresel pazarlarda daha büyük bir rol almasına ve dış ekonomik ilişkilerini genişletmesine yardımcı oldu.

  • Entegre Üretim: Zaibatsu 'lar, üretimin farklı aşamalarını kendi kontrolleri altında tutarak, tedarik zincirlerini etkin bir şekilde yönettiler. Bu da dikey entegrasyon, üretim verimliliğini artırdı.

  • Finans ve Bankacılık: Zaibatsu 'ların birçok büyük bankası vardı ve bu, Japon ekonomisinin finansmanında kritik bir rol oynadı. Bu bankalar, Zaibatsu şirketlerinin yanı sıra diğer işletmeler için de finansman sağladı.

  • Ekonomik İstikrar ve Büyüme: Zaibatsu 'ların ekonomik yapıya sağladığı katkılar, hem ekonomik istikrarı hem de uzun vadeli büyümeyi teşvik etti.

  • Kültürel ve Sosyal Etki: Ekonomik etkilerinin yanı sıra, Zaibatsu 'lar Japon toplumunda da derin bir etki yarattı. Zaibatsu Aileleri, kültürel ve sosyal etkinlikleri destekleyen önemli hayır işleri yaptı.


Zaibatsu ‘dan Keiretsu ‘ya geçiş

Zaibatsu Gruplarının Keiretsu ‘ya dönüşmesi 2nci Dünya Savaşı sonrasındaki bir süreç içerinde gerçekleşti. Bu süreci sırası ile anlatırsak;


İlk aşama Zaibatsu ‘ların çöküşü ile oldu;

  1. Zaibatsu ‘ların dağıtılması: ABD ‘nin gözünden Zaibatsu ‘lar, 2nci Dünya Savaşında Japonya ‘nın anahtar gücüydüler. Bu sebeple de savaşın hemen sonrasında bu birliklerin dağıtılması, ilk öncelikleri arasına alındı.

  2. Holding Şirketlerinin yasaklanması: Zaibatsu ‘larının esas özelliği olan “bir holding şirketi etrafında toparlanma mantğı”, sebebi ile ABD işgal güçleri holding yapılanmalarını yasakladı.

  3. Anti-Monopol Yasalarının çıkarılması: Holdinglerin yasaklanması yetmedi, bir de Anti-Monopol yasası da çıkarıldı ki arkadan dolaşılmasın.

1946 Yılında Polis kuvvetlerinin Mitsui Merkezi ‘ne girip hisselere el koymaları.

Zaibatsu ‘lar çöktükten ve bu konu üzerindeki odak eski gücünü kaybettikten bir süre sonra, Japon firmaları yeni bir organizasyon için kolları sıvadı ve daha demokratik ve kurumsal bir yapı olan Keiretsu sisteminin etrafında toparlandı.


Keiretsu ‘lar bu dönemde Japonya ‘nın Dünya ekonomisinde tekrar önde gelen bir güç olmasına yardımcı oldu.


Not: Keiretsu ile alakalı makalemi aşağıdaki linkten okuyabilirsiniz;


 

Zaibatsu ile ilgili makalelerim

 

Kaynaklar

 

Fotoğraflar

 

29 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

댓글


bottom of page